تلفیق سیستم اطلاعات جغرافیایی و تصمیمگیری چندمعیاره برای توسعه حملونقل پایدار در مکانیابی هاب لجستیکی بینالمللی در سواحل مکران
چکیده
هدف: به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه، دسترسی به آبهای آزاد و قرارگیری در مسیر کریدورهای مهم منطقهای، سواحل مکران ظرفیت بالایی برای ایفای نقش بهعنوان یک گره لجستیکی بینالمللی دارد. با این حال، انتخاب مکان مناسب برای احداث مراکز لجستیک مستلزم ارزیابی همزمان عوامل جغرافیایی، زیستمحیطی، زیرساختی، اقتصادی و اجتماعی است. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف شناسایی پهنههای مناسب برای استقرار یک مرکز لجستیک بینالمللی در سواحل مکران و اولویتبندی گزینههای مکانی در چارچوب توسعه حملونقل پایدار انجام شد.
روششناسی پژوهش: این پژوهش از نوع کاربردی بوده و بر تلفیق تصمیمگیری چندمعیاره و سیستم اطلاعات جغرافیایی استوار است. در مرحله نخست، با بهرهگیری از ادبیات پژوهش و نظرات خبرگان، 12 معیار اصلی و 53 زیرمعیار در دو دسته معیارهای جغرافیایی-محیطی و عملیاتی شناسایی شدند. سپس وزن معیارها با استفاده از روش سازگاری کامل (FUCOM) و بر مبنای نظرات 25 نفر از متخصصان حوزههای لجستیک، حملونقل، جغرافیا، محیطزیست و مدیریت پروژه تعیین گردید. در ادامه، لایههای اطلاعاتی مربوط به معیارها در محیط ArcGIS پردازش و تلفیق شدند و نقشه نهایی تناسب مکانی برای احداث مرکز لجستیک بینالمللی استخراج شد.
یافتهها: نتایج نشان داد شهرستان چابهار از نظر میزان اراضی واقع در کلاسهای با تناسب بالا و بسیار بالا، مناسبترین گزینه برای استقرار مرکز لجستیک بینالمللی است و هیچ بخشی از آن در کلاسهای با تناسب پایین قرار نمیگیرد. شهرستان کنارک نیز بهعنوان گزینه دوم از ظرفیت قابلتوجهی برای توسعه فعالیتهای لجستیکی برخوردار است. در مقابل، شهرستانهای سیریک، دشتیاری، جاسک و زرآباد در مقایسه با دو گزینه نخست از مطلوبیت کمتری برخوردارند. همچنین نتایج وزندهی نشان داد معیارهای زیرساخت حملونقل، محیط کسبوکار و بازار، محیطزیست انسانی و فاصله از مراکز مخاطرات طبیعی بیشترین نقش را در تعیین مطلوبیت مکانی دارند.
اصالت/ارزش افزوده علمی: این پژوهش با ترکیب روش FUCOM و سیستم اطلاعات جغرافیایی، چارچوبی عملیاتی برای مکانیابی زیرساختهای لجستیکی در مقیاس منطقهای ارائه میکند. ارزش افزوده اصلی مطالعه در توسعه مجموعهای جامع از معیارهای ارزیابی متناسب با ویژگیهای سواحل مکران و تلفیق همزمان ملاحظات زیرساختی، اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی در فرآیند مکانیابی است. نتایج پژوهش میتواند مبنایی برای برنامهریزی توسعه دریامحور، سرمایهگذاری در زیرساختهای لجستیکی و تقویت جایگاه ایران در کریدورهای بینالمللی حملونقل و تجارت باشد.
کلمات کلیدی:
هاب لجستیک، توسعه حملونقل پایدار، مکانیابی، تصمیم گیری چند معیاره، روش سازگاری کامل، سیستم اطلاعات جغرافیاییمراجع
- [1] EUROPLATFORMS EEIG. (2004). What is a Freight Village (Report). EUROPLATFORMS EEIG.
- [2] Battal, T. (2020). Understanding the logistics centre location decision: what are the main decision criteria and evaluation methods? International Journal of Logistics Economics and Globalisation, 8(2), 154-192.
- [3] Özmen, M., & Aydoğan, E. K. (2020). Robust multi-criteria decision making methodology for real life logistics center location problem. Artificial Intelligence Review, 53, 725-751.
- [4] Pamučar, D., Stević, Ž., & Sremac, S. (2018). A new model for determining weight coefficients of criteria in mcdm models: Full consistency method (fucom). symmetry, 10(9), 393.
- [5] Peker, I., Baki, B., Tanyas, M., & Murat Ar, I. (2016). Logistics center site selection by ANP/BOCR analysis: A case study of Turkey. Journal of Intelligent & Fuzzy Systems, 30(4), 2383-2396.
- [6] Shahparvari, S., Nasirian, A., Mohammadi, A., Noori, S., & Chhetri, P. (2020). A GIS-LP integrated approach for the logistics hub location problem. Computers & Industrial Engineering, 146, 106488.
- [7] Ulutaş, A., Karakuş, C. B., & Topal, A. (2020). Location selection for logistics center with fuzzy SWARA and CoCoSo methods. Journal of Intelligent & Fuzzy Systems, 38(4), 4693-4709.
- [8] Yazdani, M., Chatterjee, P., Pamucar, D., & Chakraborty, S. (2020). Development of an integrated decision making model for location selection of logistics centers in the Spanish autonomous communities. Expert Systems with Applications, 148, 113208.
- [9] Żak, J., & Węgliński, S. (2014). The selection of the logistics center location based on MCDM/A methodology. Transportation Research Procedia, 3, 555-564.
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
ارجاع به مقاله
شماره 1